Kontrast
Wielkość czcionki

Źródła i materiały edukacyjne

Biuro Programu „Niepodległa” współpracuje z wieloma instytucjami, które włączyły się w świętowanie stulecia Odzyskania Niepodległości oraz odbudowy polskiej państwowości. W ten sposób powstała ogromna baza wiedzy, z której każdy może skorzystać. Prezentujemy zbiór publikacji i portali internetowych, w których można znaleźć najciekawsze artykuły dotyczące historii i sztuki, materiały edukacyjne, wywiady, scenariusze lekcji itp. Poniższa lista będzie aktualizowana.

grupa ludzi w pracowni pochylonych nad materiałami archiwalnymi

Zbiory NAC online
Narodowe Archiwum Cyfrowe

15 milionów zdjęć, 40 tysięcy nagrań dźwiękowych i 2 tysiące filmów – tak prezentuje się kolekcja Narodowego Archiwum Cyfrowego, w której najstarsze dokumenty pochodzą z lat czterdziestych XIX wieku. Fotografie dostępne w serwisie należą do domeny publicznej, więc mogą być bez ograniczeń wykorzystywane. Oprócz tego działa Archiwalna biblioteka cyfrowa z wydawnictwami do pobrania w pdf, jak np. “Album 100×100” czy “Niepodległa Poddębskiego”.  

Polska Niepodległa – Historia w ożywionych obrazach
Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych

Na cykl „Polska Niepodległa – Historia w ożywionych obrazach” składa się dziesięć ekranizacji wybranych dzieł malarskich i grafik, przedstawiających wydarzenia oraz postaci związane z dążeniami do odzyskania przez Polskę niepodległości. Na ekranie ożyli m.in.: Tadeusz Rejtan, Tadeusz Kościuszko, Emilia Plater, czy Józef Piłsudski. Materiały edukacyjne opracowane do tego cyklu są przeznaczone dla nauczycieli starszych klas szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych i dostępne po bezpłatnej rejestracji. Scenariusze lekcji dotyczą zekranizowanego wydarzenia, jego tła historyczno-kulturowego lub też zagadnień z edukacji filmowej. Każdemu ze scenariuszy towarzyszy zestaw zadań, karty pracy, materiały źródłowe oraz prezentacja multimedialna.

Polski Portal Biograficzny
Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny

Kolekcja Polskiego Portalu Biograficznego zawiera ponad 18 tysięcy zdjęć, ponad 10 tysięcy opisanych postaci, prawie 3 tysiące materiałów audio i filmów, 19 kolekcji tematycznych i prawie 750 ciekawostek, artykułów i newsów. Materiały archiwalne i pamiątki rodzinne związane są z polskimi formacjami wojskowymi oraz mężami stanu i politykami, wojskowymi, ekonomistami, społecznikami, naukowcami, podróżnikami, osobami związanymi z kulturą i sztuką. W portalu wyodrębniono kilka zakładek: „Kalendarium” ukazujące drogę Polaków do niepodległej ojczyzny; „Chmurę wiedzy” umożliwiającą błyskawiczne poruszanie się po zasobach według klucza rzeczowego i pozwalającą odnaleźć powiązania między wybitnymi postaciami epoki, a także „Kolekcje” dzięki którym łatwo odnaleźć informacje na wybrany temat. Polski Portal Biograficzny wciąż jest rozbudowywany – każdy może dołożyć coś od siebie budując Wirtualny Pomnik Niepodległej.

Polska 1926. Portret zbiorowy II RP
Ośrodek KARTA

Jest to prezentacja jednego z największych imiennych spisów społeczeństwa II RP – na stronach portalu przygotowano wyszukiwarkę bazującą na skanach 30 tysięcy stron ze 111-tomowego albumu „Deklaracji Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych”. W 1926 roku podpisało ją 5,5 miliona polskich obywateli wszystkich narodowości, z prezydentem Mościckim, marszałkiem Piłsudskim, rządem, generalicją, władzami samorządowymi, kościelnymi, społecznościami szkół wyższych oraz uczniami wszystkich szkół średnich i powszechnych w podzięce za pomoc w stanowieniu Niepodległej. W zakładce „Artykuły” można poczytać o relacjach polsko-amerykańskich w międzywojniu. Portal stanowi fantastyczne źródło do poszukiwań genealogicznych i promuje archiwistykę społeczną. Strona była prezentowana m.in. podczas spotkań kuratorskich towarzyszących wystawie „Rok 1918. Odzyskanie Niepodległości”.

Historia: poszukaj
Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów

Historia: poszukaj to  projekt  edukacyjny skierowany do uczniów, edukatorów muzealnych, nauczycieli, muzealników. Pokazuje – oprócz „wielkiej polityki” – rozwój literatury, sztuki, nauki itp. Specjalne miejsce zajmuje historia odzyskania przez Polskę niepodległości. W zakładce „Niepodległa” znaleźć można teksty tematyczne, a dodatkowe materiały zamieszczono w zakładkach „Wiedza”, „Quizy” i „GIFy”, gdzie można przyjrzeć się historii z przymrużeniem oka. W zakładce „Ścieżki historii” opublikowano eseje, a na „Osi Czasu” zaznaczono wydarzania historyczne, dzięki czemu czytelnik w prosty sposób może znaleźć poszukiwaną datę. Platforma Historia: zobacz zawiera interaktywne lekcje polskiej historii stworzone m.in. dla Polonii. W programie Historionauci uczniowie szukają śladów przeszłości w wybranych placówkach muzealnych; zarówno w narodowych jaki i regionalnych. W ramach swoich działań opowiadają historię odzyskania niepodległości za pomocą wybranych eksponatów. Ukazało się także przystępne opracowanie Gra o niepodległość.

Śladami Polaków
Instytut Adama Mickiewicza

Portal „Śladami Polaków” przypomina konkretnych ludzi i ich osiągnięcia, bez których trudno dziś sobie wyobrazić codzienność. Na stronie prócz wykazu postaci dostępna jest mapa z miejscami ich działalności i oś czasu. Opracowane biogramy takich postaci jak Prószyński, Funk, Strzelecki, Hirszfeld, Factor czy Patek pokazują wkład Polaków w rozwój różnych dziedzin światowej nauki i sztuki.

Aleje Niepodległości
Biblioteka Narodowa

Biblioteka Narodowa stworzyła serwis „Aleje Niepodległości”. Zawarto w nim afisze, gazety, ulotki, a nawet pieśni sprzed 100 lat oraz biogramy i publikacje ludzi, którym zawdzięczamy Niepodległą Rzeczpospolitą. Zawartość serwisu podzielona jest na działy: Odzyskanie Niepodległości, Twórcy Niepodległości, Gazety polskie 1917–1918, Obchody Niepodległości w 20-leciu międzywojennym, Niepodległość 1918 w drugim obiegu, Niepodległość na afiszach, Legiony Polskie, Niepodległość na liście UNESCO, Niech żyje Niepodległa, Pieśni Niepodległości. Wszystkie kolekcje cyfrowych materiałów wzbogacono komentarzami historyków. Dodatkowe teksty pojawiły się także na blogu towarzyszącemu bibliotece cyfrowej Polona, poświęcone Leopoldowi Gottliebowi, Gabrielowi Narutowiczowi, Edwardowi Słońskiemu, dokumentom życia społecznego z lat 1914–1918 czy Grobowi Nieznanego Żołnierza. Łącznie to wszystko stanowi ogromny zbiór opracowanych źródeł historycznych.

mężczyźni w pracowni przy biurku przeglądający klisze

Pamięć Polski
Polski Komitet Programu UNESCO Pamięć Świata

Na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata wpisywane są najcenniejsze dokumenty i zbiory mające szczególne znaczenie dla dziedzictwa kulturowego i tradycji polskiej. Co dwa lata lista jest poszerzana o kolejne obiekty z archiwów, bibliotek, muzeów i instytucji. W 2018 roku wyróżniono świadectwa polskich dążeń niepodległościowych oraz odradzania się państwa polskiego po 123 latach niewoli. W portalu można przyjrzeć się każdemu obiektowi, poznać jego rolę historyczną i okoliczności powstania. Jest też dostępny katalog wystawy „Pamięć Polski – Dokumenty Niepodległej”.

Program edukacyjny
Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku

Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku rozbudowuje pakiety lekcji i warsztatów szkolnych. Dla młodzieży ze szkół ponadpodstawowych i seniorów przygotowano cykl „oksfordzkich” debat historycznych. Nauczyciele i uczniowie mają do dyspozycji podręcznik o prowadzeniu debat, artykuły instruktażowe i serię zeszytów historycznych pomagających przeprowadzić dyskusje na określone tematy niepodległościowe. Muzeum także prowadzi coroczną akcję wysyłania kartek skupioną wokół depeszy notyfikującej rządom wszystkich państw wojujących i neutralnych odrodzenie Rzeczypospolitej pt. „Mamy Niepodległą”.

100 na 100. Muzyczne dekady wolności
Polskie Wydawnictwo Muzyczne

Podstawą przedsięwzięcia „100 na 100. Muzyczne dekady wolności” była lista 100 arcydzieł polskiej literatury muzycznej, które powstawały od 1918 roku do dzisiaj. Portal internetowy to multimedialna encyklopedia wiedzy o polskiej muzyce współczesnej. W zakładce „Utwory” prezentuje każde opracowane w ramach projektu dzieło – informacje o utworze, autorze, jak i jego fragment muzyczny. W ramach komponentu edukacyjnego na stronie niedługo znajdą się przykładowe scenariusze lekcji dla nauczycieli. Dla dzieci dostępne będą gry i aplikacje pozwalające na eksperymentowanie z dźwiękami i tworzenie własnych kompozycji. Ponadto zrealizowano m.in. filmowe wizytówki – krótkie 3-minutowe materiały wideo o każdym ze 100 utworów.

Mapa Polskich Kompozytorów
Instytut Adama Mickiewicza

Mapa Polskich Kompozytorów jednym z najbardziej kompleksowych źródeł dedykowanych Polskiej muzyce. Umożliwia odbiorcom błyskawiczny dostęp do biografii kompozytorów wzbogaconych o ciekawostki, reprezentatywnych przykładów muzycznych oraz starannie opracowanej sieci powiązań dostarczającej bogaty globalny kontekst kulturowy danego artysty podkreślając jego inspiracje, jak i wpływy, które wywarł. Treści serwisu dostępne są po polsku i po angielsku. Dzięki chmurze wiedzy możemy poznawać polską muzykę według grup i terminów, ośrodków artystycznych lub chronologicznie, w postaci punktów na osi czasu. Przygotowano także specjalne przewodniki, np. o kompozytorzach wolnej Polski czy kobiecym głosie w polskiej muzyce XX i XXI wieku. Portal jest wciąż rozbudowywany.

zaśpiewajmy.pl
Narodowe Centrum Kultury

Jest to interaktywny śpiewnik internetowy. Znajduje się w nim ponad 100 piosenek ilustrujących obraz Polski w kontekście zmian pokoleniowych, obyczajowych i życia codziennego Polaków żyjących w XX i XXI wieku, od pierwszych walk o niepodległość, po czasy dzisiejsze. Każdy utwór w bazie zawiera dostępne do ściągnięcia: tekst, zapis nutowy i podkład muzyczny. Piosenkom towarzyszą opisy historyczne i słowniczek, dzięki którym można dowiedzieć się wielu ciekawostek zarówno o okolicznościach ich powstawania, jak i o najnowszych dziejach Polski.

Portal dzieje.pl 
Muzeum Historii Polski i Polska Agencja Prasowa

Portal dzieje.pl poświęcił obchodom stulecia odzyskania niepodległości zakładkę, w której można znaleźć informacje historyczne o odzyskaniu przez Polskę niepodległości oraz o współczesnych obchodach tego święta. Aktualności dotyczą realizowanych w ramach świętowania projektów. W „Artykułach”, „Kalendarium” i „Zagadnieniach” publikowane są teksty historyczne o polskiej drodze do odzyskania niepodległości, a w sekcji „Postacie” prezentowane są szczegółowe biogramy najważniejszych osób mających swój udział w sukcesie, jakim było odzyskanie niepodległości po ponad stu latach niewoli. Zakładki „Multimedia” i „Wywiady” to materiały archiwalne: zdjęcia, nagrania pieśni patriotycznych, aż do nagrań współczesnych rozmów z ekspertami opowiadającymi o wydarzeniach sprzed stu lat.

Where is Poland?
Instytut Adama Mickiewicza

Where is Poland?” to anglojęzyczny, multimedialny przewodnik po ziemiach polskich pod zaborami. Obejmuje wydarzenia i procesy w skomplikowanej historii Polski od zaborów do końca I wojny. Na czytelników czekają materiały ikonograficzne z epoki, aplikacje i minigry. Kanwą historycznej opowieści są opisy duńskiego krytyka Georga Brandesa, które opublikował w książce “Wrażenia z Polski” („Indtryk fra Polen”, 1888). Multimedialny przewodnik składa się z dziewięciu rozdziałów, z których każdy jest poświęcony innemu aspektowi życia pod zaborami i odzyskiwania niepodległości. Projekt stworzono z myślą o zagranicznym czytelniku, który nie zna historii Polski.

pracownicy przy biurku z rozłożonymi archiwaliami

Portal zabytek.pl
Narodowy Instytut Dziedzictwa

Serwis w nowoczesny sposób udostępnia informacje o polskich zabytkach wraz z ich opisami, towarzyszącymi zdjęciami i zasobami cyfrowymi (np. modelami 3D obiektów, chmurami punktów, panoramami). W 2018 roku zrealizowano projekt „100 Pomników Historii na stulecie odzyskania Niepodległości” którego celem było zwiększenie liczby szczególnie ważnych dla historii Polski miejsc do symbolicznej setki. O Pomnikach Historii, miejscach z listy UNESCO, jak i o zabytkach nieruchomych i archeologicznych z każdego zakątka Polski można poczytać w portalu – jego zasoby liczą około 80 tysięcy obiektów. Atrakcyjne pod względem popularyzacji zabytków czy planowania szlaków turystycznych są zakładki „Kolekcje” i „Wycieczki”. Pierwsza grupuje obiekty w kategoriach tematycznych. Druga umożliwia zarejestrowanym i zalogowanym użytkownikom stworzenie za pomocą serwisu propozycji wycieczek szlakiem zabytków, znajdujących się na portalu, zapisanie i publikację tras. Pomniki Historii można poznawać także dzięki cyklowi krótkich filmów promocyjnych.

Wystawa Polski Album Rodzinny

Wystawa pt. „Polski Album Rodzinny” zbiera reprodukcje portretów, pejzaży oraz innych ważnych dla polskiej kultury obrazów – łącznie ponad dwieście elementów. Prezentuje dzieła m.in. Olgi Boznańskiej, Józefa Chełmońskiego, Juliana Fałata, braci Gierymskich, Jacka Malczewskiego, Józefa Mehoffera, Stanisława Witkiewicza, Leona Wyczółkowskiego, Stanisława Wyspiańskiego i wielu innych. Zbiory pochodzą z Muzeum Narodowego w Warszawie. Na dedykowanej wystawie stronie internetowej każde dzieło jest opisane, można mu się przyjrzeć z bliska i znaleźć informacje o jego autorze.

Cykl edukacyjny „Rzecz Polska”
TVP Kultura i Instytut Adama Mickiewicza

Cykl edukacyjny „Rzecz Polska” to program o najważniejszych dokonaniach krajowego designu przygotowany na stulecie odzyskania przez Polskę niepodległości. Przedstawia przedmioty użytkowe, charakterystyczne dla danego dziesięciolecia, rekonstruuje historię ich powstania, pokazuje funkcje w przestrzeni oraz przedstawia twórców i projektantów. Wszystkie przedmioty są przedstawione także w formie animacji, technicznego rysunku, co ułatwia zrozumienie ich wyjątkowości. W ramach cyklu przedstawiono: klocki dla dzieci projektu Zofii Stryjeńskiej, cukiernicę projektu Julii Keilowej, zespół mebli z Zameczku Prezydenta RP w Wiśle, grę planszową „Hodowla zwierzątek” projektu Karola Borsuka, skuter „Osa”, fotel „366” projektu Józefa Chierowskiego, model żelazka turystycznego projektu Andrzeja Jana Wróblewskiego i Andrzeja Latosa, system oświetlenia „ART” projektu Bartłomieja Pniewskiego i Tomasza Rudkiewicza, czajnik „Crystal” i krajalnicę „Alexis” zespołu projektowego firmy Zelmer i wieszak „Seven” projektu Tomka Rygalika.

Pełnoletni 1918/2018
Centrum Historii Zajezdnia

Projekt „Pełnoletni 1918/2018” zakładał zbudowanie międzypokoleniowej więzi pomiędzy osobami, które w 2018 roku osiągną pełnoletność oraz tymi, którzy urodzili się w roku 1900 i w dorosłość wchodzili wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości. Młodzież z rocznika 2000, angażując się w poszukiwania źródłowe i tworzenie historycznych, cyfrowych portretów osób urodzonych 100 lat wcześniej, zyskała okazję do bliższego poznania realiów poprzedniej epoki. Prace młodych ludzi prezentujące rysy biograficzne postaci można odnaleźć na mapie.

Kulturalny Alfabet Niepodległości
Narodowe Centrum Kultury

Kulturalny Alfabet Niepodległości to 26 krótkich nagrań, które zostały stworzone przez Audycje Kulturalne, platformę audio Narodowego Centrum Kultury, z okazji 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości. W kolejnych odcinkach, inspirowanych rozmaitymi dziedzinami kultury, tworzą one bogatą mozaikę polskiej przeszłości i teraźniejszości. W ramach cyklu można usłyszeć m.in. o tym, kto ze znanych poetów był przez pewien czas cenzorem w II RP czy łatwo było dosiąść się do sławnego stolika Skamandrytów, a także o tym, co opowiadał swojej ulubionej indyczce w warszawskiej kawiarni Kresy Romuald Kamil Witkowski.

Seria wydawnicza PWN
Stulecie odzyskania niepodległości

W ramach obchodów stulecia odzyskania przez Polskę niepodległości, Wydawnictwo Naukowe PWN przygotowało publikacje rocznicowe. „Polska niepodległa. Encyklopedia PWN” wszechstronnie pokazuje dzieje II Rzeczypospolitej i wydarzenia z pierwszych dekad XX wieku, które doprowadziły do odzyskania przez Polskę niepodległości. „Wielka wojna Polaków 1914-1918” to pozycja, w której prof. Andrzej Chwalba przedstawia całościowy obraz zmagań i losów milionów mieszkańców dawnej Rzeczypospolitej od dnia wybuchu I wojny światowej do 11 listopada 1918 roku, z kolei książka „Ku jedności. Listopad 1918 roku”  przedstawia okres działań militarnych podczas I wojny światowej i dzień odzyskania niepodległości, a także pierwsze tygodnie następujące po nim. Kolejna propozycja to „Wiek burzy i spokoju. Kalendarium dziejów Polski 1918-2018”, autorstwa prof. Andrzeja Piaseckiego – dla każdego roku autor wybrał jedno ważne wydarzenie, które staje się pretekstem do ukazania szerszego tła i tamtego okresu. W publikacji „Inżynierowie Niepodległej” Andrzeja Goworskiego i Marty Panas-Goworskiej autorzy przedstawili sylwetki polskich inżynierów, naukowców, wojskowych, przedsiębiorców, którzy zrobili i prowadzili działalność patriotyczną, pielęgnując i rozwijając polską kulturę, naukę i wspierając gospodarkę na ziemiach polskich.

pracownicy w bibliotece przy biurku czytają stare, wielkie księgi